notlar

fakat sadece bu ayrıntılar bile, bütün hükümetlerin uygarlık öncesi doğa hali haklarına göre üstün, elverişsiz yönlerinin tartılacağı eşitsizliğin bugüne kadar belirdiği, bu hükümetlerin doğasına ve zamanın zorunlu olarak getireceği şekillerin örtüsünü kaldıracak büyük ve önemli bir eserin konusu olabilirdi.. içerdeki çokluğun kendisini dışardan tehdit eden tehlikeye karşı kendi kendisinin aldığı önlemler altında ezildiği görülürdü; ezilenler bu baskının sınırının ne olacağını, bu baskıyı durdurmak için kendilerine hangi haklı araçların kalacağını bilmez, fakat baskının devamlı olarak arttığı görülürdü; yurttaşların haklarının ve ulusal özgürlüklerinin azar azar kaybolduğu, zayıfların şikayetlerinin kışkırtıcı mırıldanmalar sayıldığı görülürdü; politikanın ortak davayı savunma şerefini halkın ücretli bir kesimiyle kısıtladığı görülürdü, buradan, vergi alınmasının zorunluluğu, cesareti kırılan küçük çiftçinin de tarlasını terk ederek barış zamanında bile sabanı bırakıp kılıç kuşanması sonucunun çıktığı görülürdü; şerefe dair zararlı ve garip kuralların doğduğu görülürdü, vatanı koruyanların er geç vatanın düşmanları haline geldikleri, hançerlerini yurttaşlarının başı üzerinde, aralıksız tuttukları görülürdü ve bu yurttaşların, bir gün, kendi ülkelerini baskı altında tutanlara :
"babamın göğsüne, gebe karımın bağırsaklarına bir kılıç saplamamı emredersen, kolum bundan nefret edecek ama yine de hepsini yapacaktır.." dediği duyulurdu..

şartların ve servetlerin aşırı eşitsizliğinden, tutkuların ve yeteneklerin çeşitli olmasından, yararlı sanatlardan, zararlı ve tehlikeli sanatlardan, boş bilimlerden akla, mutluluğa ve erdeme bu kadar aykırı peşin hükümler yığını çıkardı.. şeflerin bir arada toplanmış insanları birbirinden ayırarak zayıflatacak herşeyi; topluma görünüşte bir dirlik havası verebilecek aslında gerçek bölünme tohumları ekecek herşeyi; değişik toplumsal kademelere, haklarının ve çıkarlarının birbirine zıtlığı yoluyla karşılıklı bir güvensizlik ve kin esinleyebilecek herşeyi kışkırttıkları, bunun sonucu olarak da hepsini içeren erkleri güçlendirdiği görülürdü.. despotizm işte bu kargaşalık ve düzensizliklerin koynundan o iğrenç başını, derece derece kaldırarak, devletin bütün kesimlerinde fark etmiş olacağı iyi, sağlam ne varsa hepsini yutarak, sonunda kanunları ve halkı ayakları altında ezmeyi, cumhuriyetin yıkıntıları üzerine kurulmayı başarırdı..

.. falan filan diye devam ediyor..


insanlar arasındaki eşitsizliğin kaynağı - j.j. rousseau